Przychodzi moment, że zaczynamy się zastanawiać jak wybrać, w końcu jest już w Polsce sporo klinik leczenia niepłodności . Zdać się na los i rzucić kością? Zawierzyć reklamom, posłuchać rady koleżanki? O problemie wyboru kliniki leczenia niepłodności z dr n. med. Krzysztofem Błaszczykiem, specjalistą chorób kobiecych i położnictwa, rozmawia Kinga Krawczyk-Piskorz.

Staramy się o dziecko i mimo starań nie udaje się zajść w ciążę, kiedy należy pomyśleć o wizycie u specjalisty w klinice leczenia niepłodności?

Wszystko zależy do wieku partnerów i od tego, jak intensywnie para stara się o dziecko. W przypadku par młodych, gdzie kobieta nie przekroczy 30 roku życia, przyjmuje się, że dopiero po roku współżycia bez zabezpieczenia można mówić o kłopotach z zajściem w ciążę, o ewentualnym rozpoznaniu niepłodności i wtedy należałoby pomyśleć o wizycie u specjalisty. W przypadku par trochę starszych wiekiem, a szczególnie, gdy kobieta przekracza 35 rok życia, okres starań powinien być krótszy i jeśli pożycie jest regularne i intensywne, należy rozważyć rozpoczęcie badań po 6 miesiącach. Wynika to z faktu, że czasu na zdiagnozowanie i na właściwe leczenie jest coraz mniej, a każdy kolejny rok oznacza spadek płodności u kobiety i większe problemy z donoszeniem ciąży.

Czym w pierwszej kolejności kierować się przy wyborze kliniki – lekarzem, skutecznością, lokalizacją, cenami, czy może stosowanymi metodami?

W zasadzie wszystkim w odpowiednich proporcjach. Wydaje się, że dla klinik leczenia niepłodności bardzo ważne jest doświadczenie, czyli to jak długo dana klinika funkcjonuje i jak długo zajmuje się leczeniem. Sama książkowa wiedza jest niewystarczająca - oprócz sprzętu, techniki, bardzo liczy się doświadczenie. Duże znaczenie ma także lokalizacja kliniki - jest w Polsce kilkanaście renomowanych klinik, każda zlokalizowana w innym miejscu i na pewno wygodniej jest pacjentom wybrać tę, do której dojazdy będą wygodniejsze. Natomiast zdecydowanie odradzam kierowanie się cenami zabiegów. Nie zawsze taniej znaczy dobrze, a często nie da się danej procedury przeprowadzić i dobrze i tanio, bo w medycynie nierzadko jedno drugie wyklucza.

Czym jako lekarz kierowałby się Pan przede wszystkim w wyborze kliniki?

Tak jak powiedziałem – przede wszystkim doświadczeniem lekarzy, którzy w niej pracują i realnymi wynikami. Dlaczego realnymi? Dlatego że nie wszystkie dane, które publikują niektóre kliniki, są według moich informacji w pełni wiarygodne. Najlepiej własnymi źródłami sprawdzić rzetelność danej placówki i wtedy dokonać wyboru. Doradzam ośrodki z wieloletnim doświadczeniem oraz certyfikatem jakości ISO.

Czego nie powinno zabraknąć w klinice leczenia niepłodności?

Jest rzeczą oczywistą i na pewno będzie bardzo trywialne jeśli powiem, że nie powinno zabraknąć nowoczesnego sprzętu i wykształconej kadry, bo to jest rzecz absolutnie nie podlegająca dyskusji. Myślę, że oprócz tego bardzo ważne jest także serce i zaangażowanie całego personelu w proces leczenia i diagnozowania pacjentów. Istotne jest także indywidualne podejście i traktowanie każdego pacjenta jako osoby, a nie przypadku chorobowego.

Czy wizyta w klinice leczenia niepłodności zawsze oznacza in vitro?

Absolutnie nie - in vitro jest ostatnią procedurą w kolejności, jaką staramy się pacjentom proponować. W przypadku naszej kliniki jest to zaledwie kilkanaście procent procedur, które wykonujemy. Zaczynamy zawsze od postawienia diagnozy i to jest najważniejsze – zrozumienie jaka jest przyczyna niepłodności, aby następnie jak najskuteczniej ją leczyć. Jeśli diagnoza jest trafna i precyzyjna bardzo często okazuje się, że wystarczą metody farmakologiczne, wspomagane czasem dodatkowo mało inwazyjnymi zabiegami, np. w przypadku endometriozy - laparoskopia i usunięcie jej ognisk.

Najczęściej kliniki leczenia niepłodności kojarzone są ze sztucznym zapłodnieniem in vitro, co jeszcze oferują kliniki?

Jak wspomniałem, kliniki powinny przede wszystkim oferować postawienie diagnozy i zaproponowanie pacjentom jak ich konkretny problem można rozwiązać. I to jest w zasadzie w leczeniu niepłodności najistotniejsze. Jeżeli umiemy postawić dobrą diagnozę, to niewiele jest przypadków, w których nie możemy pomóc. W związku z tym dobre kliniki leczenia niepłodności oferują kompleksową diagnostykę, a następnie leczenie niepłodności metodami odpowiednimi do stanu zdrowia pary, od prostej farmakoterapii, poprzez zabiegi laparoskopowe i histeroskopowe, inseminację, a w najtrudniejszych przypadkach zapłodnienie pozaustrojowe (In vitro).

Jak przygotować się do pierwszej wizyty w klinice leczenia niepłodności, żeby jak najefektywniej wykorzystać czas?

Bardzo istotne jest, aby prześledzić własną historię starania się o dziecko, znać dane dotyczące własnego stanu zdrowia. W przypadku kobiet istotne są dane dotyczące cyklu miesiączkowego, przebytych operacji, chorób; jeśli chodzi o mężczyzn przebieg dotychczasowych ewentualnych chorób, zabiegów operacyjnych, rodzaj pracy zawodowej, używki. Jeżeli były już wykonywane jakiekolwiek badania czy zabiegi chirurgiczne (nawet nie związane z leczeniem niepłodności) dobrze zabrać ze sobą dokumentację, aby lekarz rozmawiający z daną parą mógł się z nimi zapoznać. Natomiast odradzam zdecydowanie wykonywanie jakichkolwiek badań hormonalnych na własną rękę na zasadzie wiadomości zasłyszanych. Często są to zmarnowane pieniądze i wysiłek, bo nawet dobre badanie wykonane w niewłaściwym dniu cyklu nie nadaje się do interpretacji.

Czy kobieta powinna przyjść sama na wizytę?

Najlepiej jest, jeżeli na wizytę przychodzi para. Problem niepłodności nie dotyczy tylko kobiet – to funkcjonujące dawniej przekonanie jest w tej chwili poglądem absolutnie przestarzałym. Problem niepłodności dotyczy obojga partnerów – kobiety i mężczyzny, w związku z tym na każdą wizytę dotyczącą problemów obojga partnerów, powinni się oni zjawić razem. Jest to też ważne po to, aby zrozumieli problem leczenia niepłodności i diagnozę, a także proponowane im leczenie. Zdecydowanie doradzam, aby oboje partnerzy uczestniczyli w wizytach. Oczywiście czasami są takie wizyty, które dotyczą ściśle jednej z osób i wtedy drugi z partnerów niekoniecznie musi na tę wizytę przybyć.

Jak przebiega pierwsza wizyta, ile wizyt potrzeba średnio do postawienia diagnozy?

Pierwsza wizyta polega głównie na zebraniu wywiadu lekarskiego z daną parą, zorientowaniu się jak długo boryka się ona z problemem i ustaleniu czy były już podjęte jakieś próby leczenia. Wywiad obejmuje także wiadomości na temat przebytych schorzeń, cyklu miesiączkowego u kobiety, pracy zawodowej u mężczyzny i innych istotnych dla lekarza szczegółów. W trakcie pierwszej wizyty zostaje także zaplanowana diagnostyka i ewentualne późniejsze leczenie. Ilość wizyt potrzebnych do postawienia diagnozy zależna jest od danego przypadku - bywa tak, że już druga czy trzecia wizyta przynosi rozwiązanie, a nawet efekt w postaci ciąży, a bywa też tak, że niektóre pary muszą się leczyć kilka lat, zanim zdołamy doprowadzić do szczęśliwego zakończenia w postaci urodzenia dziecka.

W jakim przypadku para może usłyszeć „nie możemy Państwu pomóc” jeszcze przed podjęciem leczenia?

Takie przypadki są na szczęście bardzo rzadkie. W zasadzie jedyną bezwzględną sytuacją, w której nasza klinika nie jest w stanie udzielić pomocy, jest stan, gdy kobieta z powodu przebytych schorzeń ma usuniętą macicę i nie ma możliwości, żeby mogła zajść w ciążę i tą ciążę donosić. Jest to „książkowy” przykład. Oczywiście zdarzają się różne typy schorzeń nowotworowych, genetycznych i innych, które mogą w pewnych sytuacjach dyskwalifikować parę jako przyszłych rodziców, ale są to przypadki niezbyt częste.

Wiadome jest, że leczenie niepłodności wiąże się z dużymi nakładami finansowymi. Jak uchronić się przed nieuczciwością?

Należy wybrać taki ośrodek, który gwarantuje rzetelne podejście. Tak jak w każdej branży są ośrodki lepsze, doświadczone i są takie, które lepiej się reklamują, co jednak nie zawsze idzie w parze z ich profesjonalizmem i fachowością.

Czy wszelkie koszty leczenia niepłodności ponoszą pacjenci? Czy z części leczenia można skorzystać w ramach ubezpieczenia NFZ?

Część procedur jest objęta ubezpieczeniem w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, ale niestety nie jest ich zbyt wiele. Niektóre zabiegi operacyjne, jak laparoskopię, histeroskopię czy kontrolę drożności jajowodów za pomocą hysterosalpingografii (HSG) jesteśmy w stanie zaproponować pacjentom w ramach refundacji przez NFZ. Także diagnostyka prenatalna jest możliwa do zrealizowania w zakresie ubezpieczenia. Niestety wszystkie zabiegi przeprowadzane w naszej klinice bezpośrednio dotyczące leczenia niepłodności, takie jak inseminacja czy zabieg in vitro, są w całości pokrywane z prywatnej kieszeni pacjentów.

Przeciętnie ile pieniędzy wydaje para na leczenie niepłodności do czasu uzyskania ciąży?

Wszystko zależy od tego, z jak skomplikowanymi przypadkami medycznymi mamy do czynienia i jakie schorzenia zostały zdiagnozowane u danej pary. Czasami jest to kilka wizyt, bardzo proste rozwiązania czy leczenie farmakologiczne oparte na obserwacji cyklu i ewentualnych jego korektach i wtedy koszt takiego leczenia może sięgnąć kilkuset złotych. Bywają natomiast pary, które na leczenie wydają kilka lub kilkanaście tysięcy złotych, szczególnie, jeśli wymagane są zabiegi in vitro. W przypadku konieczności ich powtarzania, sumy przeznaczane na leczenie oczywiście także rosną.

Kiedy należy powiedzieć dość i zaprzestać leczenia mimo braku ciąży?

To jest bardzo trudna decyzja i lekarz prowadzący musi ją podjąć razem z pacjentami. Zadaniem lekarza jest uzmysłowienie danej parze czy jest realna szansa na osiągnięcie ciąży czy nie. To jest powinność i priorytetowe zadanie lekarza. Jeżeli lekarz takie szanse widzi, to ja zawsze doradzam kontynuowanie leczenia i wytrwanie, bo cierpliwość często się opłaca i zostaje nagrodzona. Natomiast w momencie, w którym lekarz wspólnie z pacjentami dochodzi do wniosku, że szanse na ciążę są niewielkie, należy pomyśleć o rozwiązaniach alternatywnych, np. o adopcji.

Czy w Polsce istnieją mechanizmy kontrolujące kliniki leczenia niepłodności?

Nie ma mechanizmów administracyjnych kontrolujących kliniki, natomiast klinika może poddać się na zasadach dobrowolności pewnemu nadzorowi i kontroli ze strony Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego oraz przyłączenia się do międzynarodowych stowarzyszeń zrzeszających kliniki in vitro, które także dyktują pewne standardy. Nasz ośrodek należy do obu wspomnianych organizacji i jest poddawany systematycznemu monitoringowi. Jesteśmy także pierwszą kliniką w Polsce, która uzyskała certyfikat jakości ISO na swoje usługi. Jesteśmy z tego bardzo dumni i cały czas podkreślamy, że jesteśmy gotowi poddać się każdej weryfikacji i kontroli przez wszystkie kompetentne i powołane w tym celu organizacje.

Czy istnieje oficjalny ranking klinik w Polsce?

Nie znam takiego rankingu, który można by określić jako oficjalny. Wiem, ze w Internecie istnieją rankingi tworzone przez pacjentów, oparte na bardziej lub mniej obiektywnych przesłankach dotyczących działalności danej kliniki. Niemniej jednak, jeżeli ktoś jest dociekliwy, może bez trudu znaleźć te ośrodki, które mają większe doświadczenie, dobrą renomę i spośród kilkudziesięciu ośrodków istniejących w Polsce wyszukać najlepsze.

Czy polskie kliniki Pana zdaniem są dobre w porównaniu do czołowych klinik europejskich?

Uważam, że czołówka polskich klinik w niczym nie ustępuje klinikom w zachodniej Europie czy światowym zarówno pod względem sprzętu, jak i pod względem wyszkolenia lekarzy. Istniejące różnice zacierają się mimo kolosalnych kosztów sprzętu, odczynników, nowych technologii. Polskie kliniki na szczęście nadążają za postępem i na wszelkiego typu międzynarodowych konferencjach możemy bez żadnych kompleksów zabierać głos i dyskutować z kolegami z ośrodków na całym świecie.

Jakie metody leczenia nie mogą być stosowane przez polskie kliniki ze względu na ograniczenia prawne?

W Polsce niestety nie istnieją żadne precyzyjne regulacje prawne dotyczące leczenia niepłodności. Trwa gorąca dyskusja na ten temat, niestety bardzo mocno nacechowana światopoglądowo, co nie jest dobre dla żadnej dyscypliny medycznej, bo nie pozwala na obiektywną ocenę faktów. Natomiast na dzień dzisiejszy żadne rutynowo stosowane procedury nie są zabronione. W naszym ośrodku nie wykonujemy wszystkich tych zabiegów, które są sprzeczne z Kodeksem Etyki Lekarskiej, bo w zasadzie kodeks ten wraz z Kodeksem Karnym są wyznacznikami tego, co wolno i tego, czego nie wolno w klinice leczenia niepłodności. Kategorycznie odmawiamy na przykład szukania matek zastępczych (tzw. „surogatek”) i wykonywania zabiegów in vitro w takich przypadkach.

Dziękuję za rozmowę.

Na pytania odpowiadał:

dr n. med. Krzysztof Błaszczyk

specjalista chorób kobiecych i położnictwa

wiceprezes Zarządu Centrum Leczenia Niepłodności Novomedica