U około 90% pacjentów z problemem płodności można zdiagnozować jej przyczynę. Zdarza się, że u podstaw kłopotów z poczęciem leży więcej niż jedna przyczyna. Pamiętajcie o tym, że tylko 10% przypadków to przypadki o niewyjaśnionej przyczynie. Pozostałe da się wyjaśnić.

Podręczniki do ginekologii wymieniają następujące przyczyny niepłodności: |patrz: Nieplodność Niepłodność partnerska|.

• zaburzenia jajeczkowania,
• anatomiczne zmiany macicy,
• czynnik szyjkowy,
• czynnik jajowodowy,
• przyczyny wtórne,
• endometrioza,
• infekcje układu rodnego.

Tyle wiedza teoretyczna a w praktyce klinicznej większość występujących przyczyn wiąże się z zaburzeniami hormonalnymi, których konsekwencja mogą być zaburzenia jajeczkowania, występowanie PCO (zespołu policystycznych jajników), hiperprolaktynemia, zaburzenia fazy lutealnej.

W praktyce u około 30% pacjentek stwierdza się zaburzenia owulacji. Głównie polegają one na:

• niezdolności pęcherzyka jajnikowego do pęknięcia w trakcie owulacji,
• zaburzeniu wzrastania pęcherzyka,
• zaburzeniu uwalniania komórki jajowej z pęcherzyka w czasie owulacji.

PCOS - zespół policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników (PCOS-Polycystic Ovarian Syndrome) jest jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności. Spowodowany jest uwarunkowanym genetycznie niewłaściwym działaniem enzymu odpowiedzialnego za produkcję hormonów płciowych męskich (androgenów, a szczególnie testosteronu ) w jajnikach i nadnerczach. Powoduje to nadmiar tych hormonów i występowanie zaburzeń miesiączkowania, zaburzeniami jajeczkowania. Polega to na obumieraniu pęcherzyków i powstawania torbieli. Trwający taki stan przez wiele lat doprowadza do powstawania w jajniku bardzo licznych torbielek ułożonych na obwodzie jajnika. Bardzo często u kobiet z PCOS pojawia się otyłość, nieprawidłowe i nadmierne owłosienie oraz trądzik.

Stany zapalne a niepłodność

U około 20% niepłodnych diagnozuje się choroby zapalne miednicy mniejszej (PID). Stany zapalne mogą prowadzić do niedrożności jajowodów i znacznie obniżać płodność kobiet. Najczęstszą przyczyna jest zakażenie Chlamydia trachomatis prowadzące do zapalenia szyjki macicy, zapalenia cewki moczowej. Ich często bezobjawowy długi przebieg daje powikłania w postaci nieodwracalnych uszkodzeń jajowodów. U ludzi dorosłych zakażenia Chlamydia przenoszone są drogą kontaktów seksualnych.

Endometrioza jako przyczyna niepłodności

Endometrioza odpowiedzialna jest za około 50% przyczyn niepłodności. Przyczyny pojawienia się ognisk endometriozy nie są do końca wyjaśnione. Najprościej ujmując choroba ta polega na tym, że komórki występujące prawidłowo w macicy ( w jej błonie śluzowej ) zaczynają pojawiać się w innych miejscach organizmu. Komórki te podlegają takim samym zmiana hormonalnym jak błona śluzowa macicy. Najgroźniejsze są te ogniska endometriozy, które pojawiają się w jajnikach i jajowodach. W czasie cyklicznych zmian hormonalnych ogniska endometriozy w jajnikach i jajowodach powiększają się, prowadza do powstawania zmian zapalnych i blizn. Konsekwencją takich zmian jest niepłodność.

Przedwczesne wygasanie funkcji jajnika

Przedwczesne wygasanie funkcji jajnika, to zaburzenia polegające na obniżaniu poziomu hormonów jajnikowych. Prowadzi to do zmniejszenia puli pęcherzyków jajnikowych zdolnych do wytworzenia komórki jajowej.

Hiperprolaktynemia

Wysoki poziom prolaktyny tzw. hiperprolaktynemia powoduje zaburzenia jajeczkowania, a nawet brak miesiączki. Wysokie stężenia prolaktyny może być objawem guza przysadki. Istotne jest zatem dokładnie przeprowadzona diagnostyka. Prolaktyna oddziaływuje również bezpośrednio na gonady, powodując zmniejszenie wydzielania progesteronu u kobiet (niewydolność ciałka żółtego).

Faza lutealna, poziom progesteronu

Zaburzenia fazy lutealnej powstają na skutek zmieszenia wydzielania progesteronu przez ciałko żółte ( ciałko żółte powstaje z resztek pękniętego pęcherzyka jajnikowego z którego uwalnia się komórka jajowa ). Odpowiedni poziom progesteronu wpływa na przygotowanie błony śluzowej macicy na zagnieżdżenie zapłodnionej komórki i dalszy rozwój zarodka. Zmieszony poziom powoduje skrócenie fazy lutealnej ( czas od owulacji do następnej miesiączki jeśli nie doszło do zapłodnienia ) a więc błona śluzowa macicy nie jest właściwie przygotowana do przyjecia zarodka co często prowadzi do poronień wczesnej ciąży.

Zrosty po przebytych zabiegach

Zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej mogą z różnych przyczyn prowadzić do powstawania zrostów, które mogą unieruchomić jajowód, jajnik, macicę, może to w skuteczny sposób uniemożliwiać proces zapłodnienia.

Choroby tarczycy a niepłodność

Niedoczynność tarczycy polega na niedostatecznym wydzielaniu hormonów przez tarczycę co może doprowadzić do zaniku owulacji, utrudnienia zagnieżdżenia się komórki jajowej, nieregularnych miesiączek lub ich zaniku.

Czynnik szyjkowy

Czynnik szyjkowy jako przyczyna niepłodności to głownie zaburzenia związane z małą produkcją śluzu szyjkowego niezbędnego do transportu plemników oraz niedostateczne otwarcie szyjki macicy czy też polipy w szyjce macicy.

Zapewne nie są to wszystkie czynniki które są przyczyna niepłodności. Starałam się opisać te, które najczęściej występują i te, które majaą największe znaczenie w przy problemach z posiadaniem dziecka.

Znalezienie przyczyny niepłodności wymaga dokładnej diagnostyki i należy zdać się na wiedzę lekarza specjaliszującego się w leczeniu niepłodności. |patrz: Kliniki leczenia niepłodności| Często pojedyncze badanie nie daje pełnego obrazu stanu pacjentki. Etapy diagnostyki niepłodności zaczyna się od metod nieinwazyjnych (badania hormonalne, USG), poszerzając je w zależności od wyników o następne badania, często już inwazyjne (np.: histeroskopia, laparoskopia).

Jak widać nie jest prosto ustalić bezpośrednią przyczynę niepłodności, czasem wymaga to sporo czasu i cierpliwości., najczęściej też sporych nakładów finansowych. Często popełnianym przez pary walczące z niepłodnoścą błędem jest zmiana lekarza prowadzącego w trakcie trwania diagnostyki. Prowadzi to do tego, że następny lekarza zaczyna badania od początku, co znacznie wydłuża czas diagnozy i wprowadzenie właściwego leczenia. Z drugiej jednak strony trzeba zwrócić uwagę, czy powtarzanie pewnych badań cyklicznie jest zasadne. Wiem jednak jak bardzo ważne jest dla par ,aby znaleźć odpowiedź - dlaczego nie możemy mieć dziecka?

Pamiętajcie o tym, że tylko 10% przypadków to przypadki o niewyjaśnionej przyczynie. Pozostałe da się wyjaśnić.

mgr Małgorzata Chmiel

Analityk