Co 5-6 para (10-18% wszystkich małżeństw) zgłaszająca się z poradą do lekarza specjalisty skarży się na kłopoty z poczęciem. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niepłodność to brak potomstwa po 12 miesięcznym okresie regularnego współżycia bez stosowania metod antykoncepcyjnych. Poznaj czynniki wpływające na płodność.

Dane epidemiologiczne oparte na obliczeniach szacunkowych wykazują, że problemy kliniczne związane z niepłodnością ma 50-80 mln kobiet (co roku przybywa około 2 mln), dlatego WHO określa niepłodność jako chorobę społeczną.

Warto zaznaczyć, że około 50% par, które uzyskały pomoc od specjalisty od niepłodności może zajść w ciążę w przeciągu dwóch lat przy właściwym leczeniu. |patrz: Kliniki leczenia niepłodności|

Według WHO przyczyną niemożności uzyskania ciąży jest niepłodność wywołana złożonym czynnikiem, na który składają się nieprawidłowości zarówno u kobiety jak, i u mężczyzny. Dane te zmieniają pogląd na temat przyczyn niepłodności - przez wiele lat jako przyczynę niepłodności uznawano głównie czynnik żeński. Tymczasem w przypadku braku ciąży diagnostyce należy poddać oboje partnerów.

Rodzaje niepłodności:

* niepłodność pierwotna

* niepłodność wtórna

* niemożność donoszenia ciąży

* niepłodność żeńska

* niepłodność męska

Czynnikami obniżającymi płodność mogą być:

U mężczyzn:

1. infekcje (rzeżączkowe zapalenie jąder, powikłania po śwince, gruźlica, kiła, choroby przenoszone drogą płciową np. Chlamydia trachomatis, Mycoplasma),
2. choroby z innych układów i narządów (układ krążenia, przewlekłe zapalenia nerek, cukrzyca, niedokrwistość, zaburzenia odżywiania, czynna gruźlica, choroby przewlekłe układu oddechowego, choroby trzustki, wątroby, alkoholizm),
3. czynniki środowiskowe( metale ciężkie np.: ołów, arszenik, barwniki anilinowe),
4. leki (morfina, kokaina, duże dawki chininy, duże dawki androgenów i kortykosterydów),
5. wiek (powyżej 40 lat) - z wiekiem spada ilość plemników, pozostałe parametry pozostają bez zmian,
6. przegrzanie jąder (noszenie ubrań obcisłych i z tworzyw sztucznych).

U kobiet:

1. infekcje (zapalenie przydatków o różnej etiologii, zakażenia bakteryjne, choroby przenoszone drogą płciową podobnie jak u mężczyzn),
2. choroby z innych układów i narządów (układ krążenia, przewlekłe zapalenie nerek, cukrzyca, niedokrwistość, zaburzenia odżywiania, czynna gruźlica, choroby przewlekłe układu oddechowego, choroby tarczycy),
3. czynniki środowiskowe (palenie papierosów, promieniowanie, metale np.: ołów, kadm, przewlekły hałas),
4. leki (morfina, kokaina, duże dawki chininy, duże dawki estrogenów i kortykosterydów, leki cytotoksyczne, neuroleptyki, niektóre leki obniżające ciśnienie),
5. wiek (powyżej 30 roku życia) - w grupie wiekowej między 20 a 29 rokiem życia odsetek kobiet które nie mogą zajść w ciążę wynosi 8% , odsetek ten zwiększa się następnie do 15% w wieku 30-34 lat, do 22% w wieku 35-39 lat i do 29% miedzy 40 a 44 rokiem życia; ten spadek płodności wraz z wiekiem jest wynikiem wzrostu uszkodzeń chromosomalnych w komórkach jajowych; tak wiec po 31 roku życia rozpoczyna się zmniejszona płodność.

U obojga partnerów:

1) waga ciała przyczynia się do zaburzeń płodności

U kobiet:

> Większa o 10 do 15% ponad normę ilość tkanki tłuszczowej może się przyczynić do niepłodności, z powodu nadmiaru estronu wytwarzanego w tkance tłuszczowej podczas każdego cyklu płciowego.

< Ilość tkanki tłuszczowej 10% do 15% poniżej normy może z kolei całkowicie zatrzymać produkcję tłuszczy, lipidy są z kolei niezbędne do powstawania hormonów płciowych.

U mężczyzn:

< w przypadku niedowagi koncentracja plemników w nasieniu spada o około 36 %,

> przypadku nadwagi o około 25% , tłumaczy się to zaburzeniami hormonalnymi i spadkiem poziomu testosteronu.

Problemy można mieć również w przypadku źle dobranej diety, przykładowo w diecie wegetariańskiej - jeżeli brakuje ważnych składników odżywczych (głównie aminokwasów, witamina B12, cynk, żelazo czy kwas foliowy).

2) styl życia - palenie tytoniu ,picie kawy ,alkohol

W porównaniu z osobami niepalącymi lub tymi, które rzuciły palenie, palacze wypalający 20 papierosów dziennie mają o 20% mniejsza szanse na zajścia w ciążę.

Potwierdzono związek pomiędzy spożyciem kofeiny a niepłodnością. Kofeina znajduje się nie tylko w kawie, ale również w herbacie, wielu zimnych napojach, czekoladzie oraz w sporej liczbie powszechnie stosowanych leków.

Nawet niewielkie spożycie alkoholu (np. pięć drinków tygodniowo) może zaburzać płodność.

3) higiena intymna, zachowania seksualne

Zbyt częsta wykonywana przez kobiety irygacja może zaburzyć płodność poprzez zaburzenie biocenozy tj. składu bakteryjnego pochwy i zwiększanie ryzyka procesów zapalnych narządów rodnych.

Seksualne zachowania, takie jak stosunki płciowe z wieloma partnerami, niestosowanie prezerwatyw, odbywanie stosunków podczas krwawienia miesięcznego, prowadzi do wzrostu ryzyka zakażenia mikroorganizmami przenoszonymi drogą płciowa, co może spowodować rozwój zakażenia miednicy mniejszej prowadząc w efekcie do niepłodności lub ryzyka ciąży pozamacicznej.

4) Czynniki emocjonalne a płodność

Niektóre badania wykazują, ze około 15 do 25% kobiet zachodzi w ciąże w ciągu czterech miesięcy od momentu, kiedy zwróciły się o pomoc do lekarza, zanim jeszcze zostało rozpoczęte bardziej zdecydowane leczenie, co sugeruje, że stres albo inne psychologiczne czynniki odegrały swoją rolę w problemie niepłodności.

Wśród kobiet, które próbują zajść w ciążę depresja jest bardzo powszechna. W rzeczywistości, depresja ma bezpośredni wpływ na wydzielanie hormonów, które są odpowiedzialne za owulację i procesy rozrodcze.

Wśród czynników wpływających na płodność są takie, na które nie mamy wpływu, ale są i takie (jest ich większość), na które mamy wpływ. Należy dokładnie przeanalizować swój styl życia, dietę i zastanowić się, co można zmienić. Czasem nie wymaga to aż tak dużego nakładu sił. Czy to pomoże? Na pewno nie zaszkodzi. Wiem z własnego doświadczenia, że zmiana taka znacznie ułatwia późniejszą terapię.

mgr analityki Małgorzata Chmiel