Jeśli po rocznym regularnym współżyciu starającej się o dziecko pary, kobieta nie zachodzi w ciążę, warto rozpocząć badania od skontrolowania parametrów nasienia. Badanie nasienia jest podstawowym badaniem diagnostycznym mającym na celu sprawdzenie płodności mężczyzny, wykrycie przyczyn niemożności spłodzenia potomstwa (przyczyn niepłodności).

Inaczej nazywane jest także badaniem spermy, spermogramem lub semiogramem.

Jak wykonać i przygotować się do badania nasienia

Przed przystąpieniem do badania nasienia konieczne jest zachowanie 3 do 5 dni (przeciętnie cztery dni) abstynencji seksualnej.

Plemniki - powstają w jądrach, wytwarzane są na bieżąco, magazynowane są w najądrzach;później mieszają się ze spermą w nasieniowodach;podczas jednego wytrysku w ejakulacie może być od 200 do 500 mln plemników;w sprzyjających warunkach w szyjkowym śluzie płodnym plemniki mogą przeżyć nawet 72 h

Materiał do badania, czyli nasienie uzyskuje się w wyniku masturbacji prowadzącej do wytrysku. Ważne jest, aby nasienie pochodziło z jednego, pierwszego wytrysku i jego cała objętość znalała się w pojemniku. Pojemnik, najlepiej jałowy (tj. do badania moczu) koniecznie należy dostarczyć do labolatorium w przeciągu 30 minut. Zwrócić uwagę należy na fakt, że próbka w trakcie transportu przechowywana powinna być w temperaturze ciała człowieka. W przeciwnym wypadku plemniki zaczną obumierać, tracić żywotność i w efekcie badanie nie będzie miało diagnotycznego znaczenia (możliwość zafałszowania wyniku - złe parametry nasienia w wyniku).

→ Jeżeli warunki te nie są możliwe do spełnienia, należy zrezygnować z pobrania ejakulatu w domu i pobranie materiału wykonać w klinice, czy labolatorium przeprowadzającym badanie seminogramu. Najczęściej znajdziemy tam specjalnie wyznaczone do tego celu pomieszczenie.

→ W labolatorium należy wypełnić ankietę, w której pyta się o informację m.in. na temat:

• czasu oddania nasienia
• ilości dni wstrzemięźliwości seksualnej poprzedzających badanie
• stosowanych używek i leków
• nałogów
• przbytych chorób np. świnki, czy przenoszonych drogą płciową
• urazów w okolicy jąder
• narażenia na czynniki szkodliwe tj. wysoka temperatua, silne pole magnetyczne, promieniowanie jonizujące, ultradźwięki itp.

Na czym polega spermogram?

Ocenie poddaje się plemniki, wydzielinę prostaty oraz pęcherzyki nasienne. Kolejno sprawdzane są:

• właściwości fizykochemiczne i biofizyczne spermy takie jak objętość i szybkość upłynnienia nasienia
• mikroskopowo ocenia się liczbę plemników oraz rodzaj ruchu, a także ile % w nasieniu stanowią żywe plemniki
• budowa plemników

Jak odczytać wynik badania nasienia?

Obecnie odczytanie wyniku nie stanowi problemu, gdyż najczęściej labolatorium wykonujące badanie nasienia podaje odpowiednie normy i od razu widać, czy wynik mieści się w ich zakresie.

Przykładowe normy badania nasienia - prawidłowe parametry nasienia

Interpretacja wyniku

Objętość płynu nasiennego:

› średnia wartość wytwarzanego przez mężczyzn płynu nasiennego waha się pomiędzy 2.5 a 5 ml
› mniejsze wartości mogą świadczyć np. o schorzeniach gruczołu krokowego lub częstych stosunkach, natomiast mniejsze od 1ml o przeszkodzie w przewodach nasiennych
› podwyższone wartości mają związek z zapaleniem pęcherzyków nasiennych

Aspermia - 0-0,5 ml
Hipospermia - 0,5-2,0 ml
Normospermia – 2 – 6 ml prawidłowe nasienie
Hiperspermia - >6,0 ml

Liczba plemników:

› Azoospermia - brak plemników, nawet po wirowaniu
› Oligospermia czyli obniżona liczba plemników w nasieniu < 20 mln w tym:

- oligozoospermia ekstremalna -pojedyńcze plemniki
- oligozoospermia bardzo ciężka - 1-5 mln/ml
- oligozoospermia ciężka - 5-10 mln/ml
- oligozoospermia lekka - 10-20 mln/ml
› Polizoospermia - powyżej 250 mln/ml

Asthenospermia to nieprawidłowa ruchliwość plemników, poniżej 50 % wykazuje ruch postępowy lub poniżej 25% ruch liniowy.

Liczba leukocytów (krwinek białych) ponad normę świadczy o stanie zapalnym narządów rozrodczych mężczyzny.

Teratozoospermia to nieprawidłowa budowa plemników czyli poniżej 30% ma nieprawidłowo zbudowaną główkę.

Aspermia oznacza brak ejakutatu.

Niskie stężenie enzymów może wskazywać na niedrożność przewodu najądrzy.

→ W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku badanie nasienia koniecznie należy powtórzyć, najwcześniej za około trzy tygodnie. Natomiast przy dużych nieprawidłowościach najlepiej powtórzyć badanie za trzy miesiące (czas dojrzewania plemników).

→ Badanie nasienia może być niewystarczające w przypadku podejrzenia infekcji bakteryjnej jąder, wówczas należy również wykonać badanie bakteriologiczne.

Nieprawidłowy wynik

Niektóre wady plemników da się wyleczyć wspomagając organizm mężczyzny witaminami, mikroelementami, a czasami też hormonami. Niezwykle ważna jest też zmiana trybu życia na zdrowszy, w tym nieprzegrzewanie jąder (luźna bielizna, rezygnacja z sauny i gorących kąpieli), unikanie szkodliwych czynników tj. praca w wysokiej temperaturze, narażenie na promieniowanie czy ultradźwięki. Warto też zadbać o zdrowe odżywianie i ćwiczenia fizyczne zapewniające dobrą kondycję.